|
Ekspansja turecka w Europie |
|
|
|
|
Autor: Edward Kryściak
|
Ekspansja turecka w Europie
Po likwidacji Cesarstwa Łacińskiego, utworzonego w wyniku IV krucjaty, odbudowane Cesarstwo Bizantyjskie nie odzyskało już nigdy swej potęgi. Byt jego był zagrożony z jednej strony przez państwo serbskie, z drugiej zaś strony przez rosnących w siłę Turków Osmańskich. Gdy państwo Seldżuków rozpadło się na 10 samodzielnych emiratów w XIV w., rolę kierowniczą przejął emirat Osmana. Energiczny władca podporządkował sobie inne emiraty i stworzył silne państwo zaborcze. Osman i jego następcy opanowali prawie wszystkie posiadłości bizantyjskie w Azji Mniejszej. Przeprawiwszy się na terytorium Europy opanowali Trację i do zdobytego w 1361 r. Adrianopola przenieśli swoją stolicę. W ten sposób zaczęli stanowić zagrożenie dla Konstantynopola i państw słowiańskich na Bałkanach : Serbii i Bułgarii, które były wewnętrznie słabe. Serbowie ulegli Turkom w bitwie na Kosowym Polu w 1389 r. Niedługo później los Serbii podzieliła Bułgaria. Obie znalazły się pod panowaniem tureckim. Swoje sukcesy zawdzięczali Turcy doskonałej organizacji wojskowej. Trzon ich armii stanowili janczarowie – zdyscyplinowana piechota, rekrutująca się z młodych chłopców różnych narodowości, uprowadzonych w niewolę i wychowanych w ślepym posłuszeństwie sułtanowi.
Zwycięstwa tureckie wzbudziły niepokój na Węgrzech i we Włoszech. Przeciwko Turkom zorganizowano wyprawę krzyżową, w której wzięli udział feudałowie francuscy i niemieccy, a poza tym ochotnicy z całej Europy. Oblegający Nikopolis krzyżowcy zostali w 1396 r. rozgromieni przez Turków. Wywołało to przygnębienie na Zachodzie.
Krótką chwilę nad państwem tureckim zawisły ciemne chmury, gdy na terenach Turkiestanu, Afganistanu, Iranu i Mezopotamii rozrosło się w wyniku rozkładu chanatu mongolskiego - państwo Timura Lenga, zwanego Tamerlanem. Próbował on zaatakować Turków Osmańskich i w krwawej bitwie pod Ankarą w 1402 r. pobił ich, a sułtana wziął do niewoli. Jednakże już 20 lat później, za panowania Murada II państwo osmańskie odzyskało swoje poprzednie znaczenie. Znów zagrażało Bizancjum i Węgrom.
Sejm węgierski w 1440 roku oddał koronę młodemu królowi polskiemu Władysławowi – miał wtedy 15 lat. Władysław wyraził zgodę. Duże znaczenie miał tu fakt, że będąc na tronie węgierskim mógł Władysław walczyć z niewiernymi. Węgrzy postawili jednak warunki, na mocy których tron mógł Władysław objąć. Przede wszystkim Polska miała oddać Węgrom Spisz. Następnie sprawa zwierzchności nad Rusią Halicką, Mołdawią i Podolem miała być rozstrzygnięta przez sąd polubowny. Ponadto Władysław zobowiązywał się bronić Węgier przez Turkami przy pomocy polskiej. Układ zatem dla Polski nie był zbyt korzystny. 17 lipca 1440 roku odbyła się uroczysta koronacja Władysława na króla Węgier. W 1442 roku oddziały tureckie trzykrotnie dokonały najazdu na ziemie węgierskie. Wszystkie trzy najazdy udało się odeprzeć. Węgrom udało się zorganizować obronę przed Turkami, co więcej, wyparli ich poza pasmo Bałkanów i zmusili sułtana do prośby o zawieszenie broni. W roku 1443 Turcy zaprzestali ataków. Po Europie zaczęto rozpowszechniać plotki o potędze oręża węgierskiego i słabości armii tureckiej. Dużą rolę w tym wszystkim odegrała dyplomacja papieska. Nie liczono się z faktem, że przeciwko Węgrom kierowane były dotychczas niewielkie siły paszów. Przerwano zatem zabiegi mające na celu doprowadzenie do pokoju z sułtanem. Zwyciężyła opcja, która uważała, że należy zorganizować wyprawę na Turków i ostatecznie zgnębić wroga. Węgrzy zerwali rozejm, sejm węgierski uchwalił w 1443 roku wyprawę przeciwko Turkom i pobór podatków na ten cel. Papież ogłosił apel do Europy o pomoc w walce z niewiernymi, sam jednak żadnej pomocy finansowej nie udzielił. Wenecja, która również oficjalnie skłaniała Węgrów do wojny, faktycznie nie była zainteresowana rozgromieniem Turcji. Handel z Turcją przynosił znaczne zyski. Dlatego na prośbę o zgromadzenie i wyposażenie okrętów do walki z Turcją Wenecja odpowiedziała odmownie. Wojsko zbierało się powoli, siły węgierskie były niewielkie, brakowało pieniędzy. Również strona polska niechętnym okiem patrzyła na węgierską inicjatywę. Przyczyną było niekorzystne dla polski rozwiązanie sprawy Spisza, Rusi i Śląska. We wrześniu 1443 roku, nie patrząc na niekorzystny układ sił Władysław Warneńczyk ze swoimi wojskami opuścił stolicę i ruszył do Bułgarii. Wyprawa zakończyła się sukcesem. Odzyskano Serbię. A ponieważ Turcy zostali wyparci i przestali bezpośrednio zagrażać Węgrom, pojawiły się także po stronie węgierskiej naciski, by zawrzeć pokój. Dyplomacja papieska wymogła jednak na Władysławie decyzję o dalszej walce. Tym razem pomoc zaoferowało zarówno Bizancjum jak i Wenecja. W tej sytuacji Władysław podjął decyzje o zerwaniu rozmów z Muradem II i wznowieniu wojny. Celem wyprawy był Adrianopol. Sułtan Murad II nie chciał dopuścić do oblężenia Adrianopola. Obie armie spotkały się na równinie pod Warną. Siły tureckie liczyły od 50 do 60 tysięcy ludzi. Władysław prowadził ok. 20 tysięcy. 10 listopada 1444 roku doszło do bitwy. Zawiodła kolejny raz Wenecja, która nie przybyła z pomocą. Mimo przewagi liczebnej zwycięstwo przechylało się na stronę chrześcijan. O klęsce zadecydował Władysław, który nie czekając na atak najlepszych oddziałów węgierskich pod dowództwem Jana Hunyady’ego na janczarów, uderzył sam. Odział królewski został rozbity, król zginął. Śmierć Władysława podniosła zapał bojowy Turków, a w tej sytuacji Jan Hunyady wydał decyzję o odwrocie. Ucieczkę ułatwiła zapadająca noc. Losy Konstantynopola zostały jednak przesądzone.
W roku 1453 sułtan Mahomet II przystąpił na czele sił morskich i lądowych do oblężenia miasta. Zdobyto je po 53 dniach. Miasto zrabowano, zniszczono, ludzi zaś wymordowano lub wzięto do niewoli. Odtąd Konstantynopol był stolicą państwa tureckiego - a zwano go Istambułem. Tak upadło cesarstwo Bizantyjskie. Przez przeszło dwa wieki sprawa turecka będzie odgrywać ważną rolę w polityce europejskiej. Usadowiwszy się nad Bosforem Turcy przejęli kontrolę nad szlakami handlowymi, prowadzącymi na Morze Czarne oraz na Bliski i Daleki Wschód. Kultura z kręgu bizantyjskiego upadła. Wielu uczonych i artystów uciekło na zachód, przyczyniając się do rozwoju Europy. Dla wielu badaczy data 1543 zamyka okres średniowiecza.
|
Prace